Boekenweekessay Overzicht Exotisch

Vier dagen na de première van Flodder was daar de honderdduizendste bezoeker, negen weken later waren dat er twee miljoen. Ruim 2,3 miljoen Nederlanders maakten in de winter van 1986 kennis met haar in de bioscoop, nog eens vele duizenden volgden in het buitenland. Een recensent omschreef haar als ‘de puntgave uitvoering van een vrouw’, zelf zag ze zich vooral als ‘blond huppelding met grote borsten’.

Tatjana verlangde naar een carrière, naar rijkdom en roem en onafhankelijkheid. Ze poseerde, ze acteerde, ze trad op: als een echte pleaser had ze een bijna ziekelijke behoefte aan mensen die van haar hielden. Al in de wieg was ze bedreven in het flirten. Ze wilde een inspiratie zijn voor onderdrukte vrouwen en inspireerde intussen miljoenen mannen door als premium bij een krat Bavaria-bier te verschijnen. Jarenlang kwam ze zichzelf tegen op de snelweg, naakt op haar kalender in de cabine van een vrachtwagen. Met haar borsten als ‘werkkapitaal’ liet zij zich door niemand de les lezen. Dat laatste nam ze zich al voor in de donkerste dagen van haar jeugd, toen ze als straf van elf hoog uit een appartementencomplex in een buitenwijk van Zagreb werd gehangen.

Tien verdiepingen met een smalle lift omhoog en dan nog één verdieping met de trap, daar woonde ze samen met zus Gordana, moeder Branka en vader Zivko, die dronk en zijn vrouw en dochters gruwelijk mishandelde. In 1963 was Tatjana hier als Kroaat geboren, in een land dat door Tito was losgemaakt van de Sovjet-Unie en nu als communistische enclave tussen Oost en West in moest staan. Het was het jaar dat zanger Vice Vukov de Republiek vertegenwoordigde op het Eurovisie Songfestival met het Kroatische lied Brodovi, oftewel Schepen. De ballad met een strijkorkest bracht een ode aan de Adriatische kust, waar ze haar zomers zou doorbrengen, de poort naar het Westen. ‘Schepen/ zonder jullie zijn de havens verdrietig/ zonder jullie, zijn de kusten verlaten/ zonder jullie, gaan de meeuwen dood.’

De vier gezinsleden woonden en sliepen samen in één kamer, altijd binnen bereik van haar vader. Vanaf haar elfde mocht ze niet meer buiten spelen, niet meedoen aan zwem- en gymlessen en niet zonder maillot in het openbaar verschijnen. Een schroevendraaier, een mes en zelfs de kleine Fiat van het gezin werden ingezet als wapen. Eén keer kwam er een maatschappelijk werker over de vloer die hem streng toesprak, en toen weer vertrok.

Ondertussen schopte haar vader het van politieagent tot financieel directeur van een im- en exportbedrijf en kreeg plots een administratieve functie aangeboden in de haven van Rotterdam. De industriële expansie aan de kust van de Noordzee en het gebrek aan arbeidskrachten trokken al vanaf het begin van de jaren zestig grote groepen Joegoslaven naar Nederland. Arbeidsmigratie maakte officieel deel uit van het overheidsbeleid van de Republiek: er viel geld te verdienen in Nederland en op voorwaarde dat dat geld terugstroomde naar het moederland ging Tito akkoord. Om het terugkeerproces veilig te stellen, mochten de migranten niet van hun thuisland vervreemden: in Amsterdam en in Rotterdam werden Joegoslavische scholen opgericht en in clublokalen van Joegoslavische verenigingen hing een ingelijste foto van hun leider.

Maar haar vader wilde zijn land niet verlaten, sparen kon hij toch niet. Moeder Branka werkte bij hetzelfde bedrijf en zag in Rotterdam een kans op ontsnapping, maar Tatjana en haar zus konden in eerste instantie niet mee. Ongehuwde, kinderloze vrouwen waren welkom in Nederland: tijdelijke arbeidskrachten, géén nieuwe bewoners. Op het formulier van de medische keuring in Joegoslavië werd gevraagd naar de laatste menstruatie – er was werk te doen, geen ruimte om te leven. In de praktijk logen veel vrouwen over hun burgerlijke staat en soms zelfs werkte een persoonlijk verhaal van drank en agressie in hun voordeel.

Tatjana zag haar moeder naar Nederland vertrekken, een nieuw leven tegemoet. Een jaar later mochten zij en haar zus dan ook naar Nederland komen. Toen hun vliegtuig op 3 oktober 1979 opsteeg van het vliegveld van Zagreb vierden ze luidruchtig feest.

Een vlucht naar de vrijheid van het Westen kon je het niet noemen: ze had er nooit bij stilgestaan dat haar leven eerder zonder vrijheid was. Tito, dat was zwaaien met vlaggetjes. Zagreb was een droomwereld met haar kastelen en bruggetjes. Het Westen, dat was dansen als Olivia Newton John en John Travolta, op wie ze verliefd was, maar meer dan dat wist ze er niet van. Eenmaal in Nederland veranderde haar beeld van Zagreb in een ‘zwart-witfilm’. Ze mochten in Rotterdam dan in een oud huisje wonen, waar de muizen door de kamer renden, haar moeder reed wel in een nieuwe sportieve Opel Manta die ze met haar salaris binnen twintig maanden kon afbetalen. De maillot maakte plaats voor blote benen en hoge hakken, haar donkere haar was al snel hoogblond. Ze raakte verslaafd aan McDonald’s, genoot van de koeien in de weilanden en van het fenomeen koopavond. En, Nederlandse mannen bleken niet te drinken.

Zelf had ze weinig vertrouwen in haar rol als Kees. Ze was klein, vreselijk verlegen, ze had faalangst

Ze vond tijdelijk werk als koffiedame in het bedrijf van haar moeder en later als schoonmaakster in Grand Hotel Central aan de roerige Kruiskade. Samen met Turkse meisjes werd ze hier afgebekt door de bazin – ‘Hier! Vuil! Schoonmaken!’ – ze voelde hoe ze als buitenlander nu eenmaal laag op de ladder stond. Later verrichtte ze nog even administratieve werkzaamheden bij de gemeente Rotterdam, op de afdeling Sport Recreatie.

Het einde van het vierjarig werkcontract verplichtte haar moeder, inmiddels gescheiden, om terug te keren naar Joegoslavië. Arbeidsmigratie had zowel voor mannen als voor vrouwen een uitgesproken tijdelijk karakter: Nederland was geen immigratieland, de economie was daarbij drastisch gekelderd. Zus Gordana ging mee terug, gevallen voor de liefde van een Servische man, Tatjana bleef alleen achter. Zonder opleiding, zonder Nederlands te spreken, ‘als een buitenlander die alleen maar kon mislukken’, zoals haar moeder later zou omschrijven. Tijdschrift Panorama loofde een reis naar Spanje uit voor de winnaar van de Miss Panorama-verkiezing, precies waar ze aan toe was.

Dick Maas zag haar voor het eerst topless op de cover van Panorama. De medeoprichter van First Floor Features was drie jaar eerder succesvol gedebuteerd met de thriller De lift en liep rond met een scenario voor een nieuwe film. Het ging over een asociale, Amsterdamse familie die haar intrek neemt in een villawijk, een idee ingegeven door nieuwsberichten over grootscheepse burenruzies en families die hele buurten terroriseren. Maas wilde een satire maken over een familie als hoofdpijndossier, dat in het openingsbeeld van Flodder zwaar op het bureau van een ambtenaar neerplofte. gt;

In Tatjana zag hij de perfecte vertolking van de rol van sexy dochter Kees. Zelf had ze er weinig vertrouwen in. Ze was klein met haar 1,56 meter, vreselijk verlegen, ze had faalangst. De paar woorden Nederlands die ze sprak, gingen in onvervalst Rotterdams. Ze had een litteken in haar gezicht van een van de vele auto-ongelukken in haar leven en ze had geen enkele acteerervaring. De sleutelscène van de auditie, die plaats had achter de elektrische garagedeuren van buurman Neuteboom, op de achterklep van zijn gloednieuwe Citroën, oefende ze met haar vriend.

Een deel van de opnamen werd gemaakt in de villawijk De Kollenberg in Sittard, in een lommerrijke omgeving waar tien jaar eerder landhuizen met inpandige dubbele garages, royale tuinen en zwembaden waren gebouwd. Maar voor de openingsscène, waarin de familie Flodder haar woning op een gifbelt verlaat, moest de crew uitwijken naar België. In Nederland was nergens meer een behoorlijke afbraakbuurt te vinden, constateerde Maas, in Brussel waren de huizen beter vervallen, was de ellende ‘schilderachtiger’.

Tussen de jenever stokende Ma Flodder, sociaal werker Sjakie en de luxe van buren met namen als Mathilde Wijnberg, Clarissa Neuteboom en mevrouw Fröbel, hield Tatjana zich staande. Gezeten op de duikplank van het Flodder-zwembad, in een geel topje met een palmboom, strak in haar hooggesloten jeans, praatte ze tussen de opnamen door met René Mioch. Ze geloofde best dat je de Flodders in het echt tegen kon komen. Sterker nog, het was eigenlijk niks bijzonders. Ze waren een beetje asociaal misschien, maar die mensen bestonden ook. ‘Maar wat is dat, asociaal?’ vroeg de interviewer op vaderlijke toon. ‘Ze zijn ordinair, ze doen allemaal gekke dingen, ze zijn hartstikke vies, ze kunnen niet omgaan met dingen, ze doen in feite alles wat niet mag.’ Of het er bij haar thuis zo aan toe ging? ‘Nee dat niet. Nou af en toe. Niet altijd, maar soms gebeuren dat soort dingen.’

Als Flodder werd geprezen in de media, dan was dat om het uitgesproken on-Nederlandse karakter van de film, wat betreft ambitie, uitvoering en attitude. De ptt, de NS en het Nederlandse leger wilden niet meewerken aan het spektakel en de tank die aan het eind van de film de hele boel opblies, moest uit Engeland worden ingevoerd. Als het op engagement aankwam, bleef Maas herhalen dat je voor een boodschap bij de Albert Heijn moest zijn.

De ambitie was zo Amerikaans en tegelijkertijd had Flodder niet Nederlandser kunnen zijn. Platte Amsterdammers met het hart op de goede plaats die met bloedworst en flessen curry en mayo de strak aangelegde gazons kwamen omploegen. Tatjana verzorgde het expliciete naakt. De incest tussen broer en zus Kees bracht ze met schwung in beeld en breed lachend liet ze zich prostitueren. De enige ‘buitenlander’ in de film was de neger die in wit uniform de straten van Zonnedael veegde.

Op boerenfeesten scandeerde de zaal ‘Broek uit’ nadat ze was aangekondigd met ‘Daar zijn ze dan: Tatjana!’

Het publiek smulde van de ongekende politieke incorrectheid. De lagere klasse, het tuig, schorriemorrie, dat was op de eerste plaats slachtoffer van de heersende economische malaise. En wie was dat niet, in deze jaren van wereldwijde crisis? Geen Nederlandse film zou nog zo veel bezoekers trekken. Alleen in Duitsland kreeg de film (Eine Familie zum Knutschen) het label 16+.

Het succes drukte een stempel op Tatjana’s grootste ambitie: een zangcarrière. Toen ze een jaar later ging touren met swingende nummers als Baby Love en Chica Cubana stak het publiek niet onder stoelen of banken waar het eigenlijk ook voor kwam. Op boerenfeesten scandeerde de zaal ‘Broek uit’ nadat ze was aangekondigd met ‘Daar zijn ze dan: Tatjana!’ Nee, een rol als Kees Flodder zou ze niet zo snel nog eens aannemen, vertelde ze de krant. Ze wilde niet alleen bekend zijn om haar lichaam en in Nederlandse films ging het toch erg vaak om bloot. Liever zou ze Joegoeslavië een keer vertegenwoordigen op het Eurovisie Songfestival.

De regie strak inhandenhouden bleek niet makkelijk met succes dat aan haar trok. Ze bleef een seksbom, in het gunstigste geval, media schuwden ook benamingen als ‘Joegoslavische lellebel’ niet. Coverteksten verraadden haar twee gezichten: ‘De lekkerste Flodder’ en ‘Playboys mooiste’, maar ook ‘Tatjana is een vechtertje’, ‘Ik ben een Joegoslavisch meisje gebleven’ en ‘Ik heb vaak genoeg jankend in de auto gezeten’. Ook toen al gaapte er een diepe kloof tussen de publieke opinie en de kille werkelijkheid, schreef ze later in haar biografie. Maar die twee uitersten wist ze steeds dichter bij elkaar te brengen.

De schizofrene oorlog in haar moederland dreunde door in haar nieuwe land, waar de Binnenlandse Veiligheidsdienst op scherp stond. Op scheepswerven in Rotterdam weigerden Serviërs en Kroaten nog langer samen te werken, om ‘ongelukken’ te voorkomen. Midden in een nieuwbouwwijk in Etten-Leur drongen vier gewapende mannen in uniformen van de Kroatische extremistische organisatie Ustascha een Joegoslavisch centrum binnen – mogelijk een Servische provocatie. Tatjana had haar eigen verdriet. Na een dag draaien van toch maar een vervolg op Flodder, Flodder in Amerika, staarde ze vanaf een bankje in Central Park naar de sterren, zich afvragend of haar zus, van wie ze maar niets hoorde, die ook kon zien.

Haar plotselinge ‘exotische’ kwaliteit bleef niet onopgemerkt. Sonja Barend ging met haar in gesprek over de oorlog, ze verscheen in Brandpunt. Han van der Meer nodigde haar uit voor zijn show Telelens, waarin hij gasten afkomstig uit ‘een minderheidsgroep’ in Nederland ontving. Ze praatten over haar land, over haar zus, en na een slopende introductie – ‘We wisten niet zeker of ze via Hongarije kon komen (…). Misschien via Roemenië (…). Toen kon ze in Wenen op een vliegtuig stappen’ – presenteerde hij de bleke Tatjana plots zus Gordana in de studio. Handenwrijvend knikte de presentator naar de snikkende familie en zei in de camera: ‘Voor het eerst in jaren zijn de zusjes dus weer bij elkaar.’ Er glinsterden tranen in zijn ogen, en kwijl in zijn mondhoeken.

‘Iedereen wil me voor zijn eigen doeleinden gebruiken en als ik dat niet in de hand houd, krijg ik een heel raar imago: de ene keer dit, de andere keer dat’, vertelde ze in 1996 aan Opzij, het blad dat bij het uitkomen van Flodder alleen het spel van Nelly Frijda had geprezen in haar rol van ‘nonchalante, volstrekt rechtlijnige bulldozer’. Aan die krachten gaf ze zich dan maar helemaal over. In een biografie uit 1997 deed ze haar levensverhaal uit de doeken, in de documentaire My Own Story uit 2002 nog eens. In haar boek Jij! uit 2005 schreef ze: ‘Cynisch heb ik wel eens gesteld: sinds de oorlog is mijn waarde gestegen, omdat ik mijn mond opendeed. Zonder die oorlog was ik misschien wel een dom blondje gebleven. Ik zou dan nooit zijn aangesproken op een gebeurtenis die er werkelijk toe deed in de samenleving.’

Zelfs de politiek erkende die waarde. Wethouder Korrie Louwes speechte ter gelegenheid van de viering van vijftig jaar Kroaten in Rotterdam, in 2011: ‘Nu is er natuurlijk veel over Tatjana Šimic te zeggen, maar laat ik het laten bij de volgende constatering. Op de televisie in een programma met Patty Brard en Patricia Paay om mensen uit de brand te helpen, is toch wel een summum van integratie.’

De media hadden nog één verrassing voor haar in petto. In het televisieprogramma Waar is de Mol? reisde ze samen met Johnny de Mol als twee uitgelaten tieners door haar geboorteland. Toen Johnny zijn eigen Tatjana-kalender te voorschijn toverde – waarvan sommige maanden aan elkaar bleken te plakken, tot grote hilariteit, waar dan weer op geproost kon worden – had de presentator een nog grotere verrassing. Tatjana was nog nooit bij het graf van haar vader geweest, maar hij had uitgezocht waar zich dat bevond.

Met haar lange bruine haar en een kruisje om haar nek, stond ze aan het eind van het programma aan het graf. Ze plaatste drie kaarsjes op de grafsteen en nam toen afscheid van haar vader. Toen ze geëmotioneerd de begraafplaats verliet, wist ze zich gesteund door de sterke armen van De Mol.


Bronnen, naast archiefmateriaal en natuurlijk Flodder: John Frijters en Peter de Jong, Tatjana Šimic, 1997; Frénk van der Linden, ‘Actrice, playmate en zangeres Tatjana Šimic’, NRC Handelsblad 28 mei 1994; Tatjana Šimic, My Own Story, dvd, 2002; Tatjana Šimic, Jij!, 2005


Beeld: De sleutelscène van de auditie voor Flodder (1986), op de achterklep van de gloednieuwe citroën van buurman Neuteboom (Bert André), oefende Tatjana Šimic met haar vriend (Kippa / ANP).

Roos van der Lint (1985) maakt vanaf januari 2014 als kunstredacteur deel uit van de redactie van De Groene Amsterdammer. Meer

Uit De Groene Amsterdammer van
www.groene.nl/2014/4647

Een familienaam wordt van generatie op generatie doorgegeven en hierop hebben wij helaas weinig invloed. Met de voornaam kunnen ouders hun kind echter een wens meegeven, iemand vernoemen en in elk geval hun persoonlijke smaak volgen.

Huizinga's Complete lijst van Voornamen wil een leidraad zijn bij deze moeilijke keuze. Deze bijzondere uitgave bevat de oorspronkelijke lijst van Nederlandse, Friese en Vlaamse voornamen, zoals A. Huizinga die in de jaren vijftig samenstelde. Bij de namen is telkens de herkomst, eventuele afleidingen en de betekenis aangegeven. Huizinga's overzicht is in zijn geest aangevuld met moderne namen. Daarnaast is Huizinga's lijst van Antilliaanse voornamen opgenomen. De drie lijsten zijn gescheiden weergegeven. zodat gericht zoeken mogelijk is. Een register waarin alle namen in alfabetische volgorde zijn opgesomd besluit de uitgave, Zo is een overzicht ontstaan van alle gangbare, ouderwetse en moderne, Nederlandse en Vlaamse, Antilliaanse en Friese, exotische en fantasienamen. Een zo compleet mogelijke bron van inspiratie voor de aanstaande ouder, maar ook uiterst boeiend leesvoer voor wie de wortels en de betekenis van de eigen naam wil achterhalen.

0 Replies to “Boekenweekessay Overzicht Exotisch”

Lascia un Commento

L'indirizzo email non verrà pubblicato. I campi obbligatori sono contrassegnati *